6 กรกฎาคม 2569 ดร.ณัฐพล นพพรเจริญกุล นักวิชาการกองนิเวศวิทยา สำนักวิชาการพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) หรือ NSM เปิดเผยว่า ทีมนักวิจัยไทยซึ่งมี รศ.ดร.เฉลิมพล สุวรรณภักดี ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และตน ร่วมกับ Prof. Dr. Trevor R. Hodkinson จากทรินิตี้คอลเลจ มหาวิทยาลัยแห่งกรุงดับลิน สาธารณรัฐไอร์แลนด์ ได้ค้นพบ “บัวบา” (Nymphoides) ชนิดใหม่ของโลกจำนวน 5 ชนิด ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าประเทศไทยยังคงเป็นแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญของโลก และยังมีสิ่งมีชีวิตอีกจำนวนมากที่รอการค้นพบ
ดร.ณัฐพล กล่าวต่อว่า เดิมประเทศไทยมีรายงานพืชสกุลบัวบาประมาณ 5-6 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ในพื้นที่ชุ่มน้ำ หนอง บึง ทุ่งนา และป่าพรุทั่วประเทศ แต่การศึกษาครั้งล่าสุดได้บูรณาการการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาร่วมกับพันธุศาสตร์ระดับเซลล์ (Cytogenetics) ทำให้สามารถจำแนกชนิดพืชได้อย่างละเอียดและแม่นยำยิ่งขึ้น จนนำไปสู่การค้นพบบัวบาชนิดใหม่ของโลกถึง 5 ชนิด ได้แก่
1.สายติ้ง (Nymphoides chumphonense Suwanph.) พบเฉพาะในจังหวัดชุมพร มีใบคล้ายหัวใจถึงเกือบกลม สีเขียว ขอบใบแต้มสีม่วงเข้ม ดอกสีขาว ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.2-1.5 เซนติเมตร เป็นผักพื้นบ้านที่คนนิยมนำมารับประทานสดกับน้ำพริก และพบจำหน่ายในตลาดท้องถิ่น ปัจจุบันถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์
2.บัวบาหัวลูกศร (Nymphoides crucioides Suwanph. & Hodk.) พบบริเวณทุ่งนาบนแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรีและยะลา ใบคล้ายเกือกม้า สีเขียว ดอกสีขาว มักพบ 4 กลีบเป็นรูปกากบาท เส้นผ่าศูนย์กลาง 5–7 มิลลิเมตร สามารถเติบโตได้ทั้งในฟอร์มน้ำและฟอร์มบก จึงมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นไม้ประดับสำหรับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพืชชนิดนี้ถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์
3.บาจิ๋ว (Nymphoides miniata Noppornch. & Suwanph.) บัวบาที่มีขนาดเล็กที่สุดในประเทศไทย และคาดว่าน่าจะเล็กที่สุดในโลก โดยมีใบคล้ายรูปหัวใจขนาดประมาณ 2.5 เซนติเมตร สีเขียวแต้มสีม่วงอมแดงเข้ม ดอกมีสีขาวขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางจิ๋วเพียง 3–5 มิลลิเมตร พบบริเวณทุ่งนาบนแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรี สามารถเติบโตได้ทั้งในฟอร์มน้ำและฟอร์มบก จึงมีศักยภาพสูงในการพัฒนาเป็นไม้ประดับสำหรับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพืชชนิดนี้ถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์
4.บาสยาม (Nymphoides thailandica Suwanph.) พบบริเวณทุ่งนาบริเวณแนวสันทรายโบราณในจังหวัดปราจีนบุรีและยะลา ใบคล้ายหัวใจถึงสามเหลี่ยม สีเขียวแต้มสีม่วงอมแดงเข้ม ขนาด 2–4 เซนติเมตร ดอกสีขาว ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 6–9 มิลลิเมตร เติบโตได้ทั้งในฟอร์มน้ำและฟอร์มบก จึงมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นไม้ประดับสำหรับสวนขวด สวนกระจก และตู้ไม้น้ำ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพืชชนิดนี้ถูกจัดอยู่ในสถานะ ใกล้สูญพันธุ์
5.ดาวรดา (Nymphoides thungyaiensis Suwanph. & Noppornch.) พบในอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ใบมีลักษณะคล้ายหัวใจ สีเขียวแต้มน้ำตาลแดง ดอกสีขาว มีกลีบดอก 5 กลีบ ปกคลุมด้วยขนขนาดเล็กหนาแน่นบนกลีบและขอบกลีบ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.2–1.5 เซนติเมตร ปัจจุบันถูกจัดอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากพบประชากรเพียงแหล่งเดียวในธรรมชาติ
“ผลงานดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการนานาชาติระดับ Q1 Aquatic Botany ฉบับที่ 207 ปี 2026 เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 ในบทความ “Integration of cytogenetics and morphology for the taxonomic revision of Nymphoides (Menyanthaceae) in Thailand including five new species”โดยบัวบาทั้ง 5 ชนิดที่ค้นพบใหม่ ล้วนเป็นพืชถิ่นเดียว (Endemic Species) ที่พบเฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น” ดร.ณัฐพล กล่าวและว่า
การค้นพบบัวบา 5 ชนิดใหม่ของโลกครั้งนี้สะท้อนศักยภาพของนักวิจัยไทยในการสร้างองค์ความรู้ใหม่จากความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ โดยงานวิจัยด้านอนุกรมวิธานไม่เพียงช่วยให้สามารถจำแนกชนิดสิ่งมีชีวิตได้อย่างถูกต้อง แต่ยังเป็นรากฐานสำคัญของการอนุรักษ์ การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน
ทั้งนี้ NSM เตรียมนำบัวบา 5 ชนิดใหม่ของโลกมาจัดแสดงในเดือนสิงหาคม 2569 ณ พิพิธภัณฑ์พระรามเก้า ตำบลคลองห้า อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี เพื่อถ่ายทอดเบื้องหลังการค้นพบของนักวิจัยไทย สร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าและความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพ และส่งเสริมการอนุรักษ์ระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำของไทยให้คงอยู่อย่างยั่งยืน.
