ผักกาดหอม
ช่วงนี้ต้องอัดข้อมูลกันเยอะๆ ครับ
ถ้าเถียงกันเรื่องน้ำมันพรายคงไม่มีอะไรมาก แหล่งที่มาก็มีที่เดียวคือ ศพหญิงตายทั้งกลม จะมีประเด็นอยู่หน่อยหนึ่งก็ตรงที่ อาจารย์ไหนปลุกเสกได้ขลังกว่ากัน
ราคากลางก็คงจะอ้างอิงราคาพนมเปญ
แต่เรื่องน้ำมันเบนซิน ดีเซล มันมีเรื่องต้องรู้เยอะครับ
ตลาดน้ำมัน ไม่ใช่แค่การซื้อขาย แต่ยังเป็นศาสตร์และศิลป์ ที่เกี่ยวโยงกับเศรษฐกิจมหภาค ภูมิรัฐศาสตร์ และกลไกตลาดโลกเข้าไว้ด้วยกัน
ไม่ใช่ใครจะมาเสกให้ขึ้นลงเหมือนน้ำมันพรายได้
วันนี้ว่ากันต่อกับความรู้เรื่องน้ำมันที่คนไทยต้องรู้
มีผู้รู้อธิบายผ่านสื่อโซเชียลกันเยอะพอควร แต่อาจรับรู้ไม่ทั่วถึง ก็ขออนุญาตคุณ Johnny Pereira ที่โพสต์ให้ความรู้ว่าวิกฤตน้ำมันครั้งนี้ต่างจากครั้งอื่นๆ เป็นอีกมุมที่อีกข้อมูลที่น่าสนใจอย่างมาก
——————
น้ำมันแพงรอบนี้ ไม่เหมือนทุกครั้ง!!!
ปัญหาอย่างหนึ่งของคนไทยจำนวนไม่น้อย ที่ไม่สามารถทำความเข้าใจ “วิกฤตน้ำมันแพง” รอบนี้ได้ ก็เพราะน้ำมันแพงรอบนี้ ไม่เหมือนครั้งก่อนๆ
ไม่ใช่ลำพังแค่ประชาชนทั่วไปหรอกที่ไม่เข้าใจ แม้แต่สื่อ นักวิเคราะห์เศรษฐกิจและสังคมที่พูดออกสื่อ หรือแม้แต่คนที่มีชื่อเสียงด้านพลังงานก่อนหน้านี้ก็ไม่เข้าใจ เพิ่งจะมีระยะ ๑-๒ เดือนที่ผ่านมาเท่านั้นเอง ที่เริ่มพูดถึงรากเหง้าของปัญหาได้ถูกต้อง
เมื่อสื่อพูดออกไปแบบผิดๆ ประชาชนก็เข้าใจแบบผิดๆ
และอีกประเด็นสำคัญที่ผมพูดถึงบ่อยๆ ก็คือ รัฐบาลไม่สื่อสารในข้อมูลที่ต้องสื่อสาร เมื่อรัฐบาลเลือกจะไม่สื่อสาร ความไม่รู้และความไม่เข้าใจมันก็ลุกลามบานปลาย
ที่ผมบอกว่า น้ำมันแพงรอบนี้ไม่เหมือนน้ำมันแพงรอบก่อนๆ ก็เพราะว่า วิกฤตรอบนี้ ไม่ใช่วิกฤตของ “น้ำมันดิบ” แต่เป็นวิกฤตของ “น้ำมันสำเร็จรูป”
ก่อนหน้านี้ วิกฤตราคาน้ำมันมักเกิดจากมีน้ำมันดิบออกสู่ตลาดน้อย (เช่น จากการที่กลุ่ม OPEC ร่วมกันกำหนดโควตาการผลิตน้ำมันของแต่ละประเทศ) เมื่อน้ำมันดิบออกมาน้อย ราคามันก็เลยแพง แพงตั้งแต่ต้นทาง (น้ำมันดิบ) จนทำให้ปลายทาง (น้ำมันสำเร็จรูป) แพงตามไปด้วย
แต่รอบนี้สถานการณ์ต่างออกไป น้ำมันดิบออกสู่ตลาดอย่างเหลือเฟือ อาจมีติดขัดในการขนส่งบ้างชั่วคราวเมื่อมีการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ไม่กี่วันก่อนผมเพิ่งเห็นกราฟว่า ตอนนี้มีเรือบรรทุกน้ำมันดิบลอยอยู่ในทะเลเพื่อมุ่งหน้าส่งน้ำมันไปยังปลายทางมากที่สุดในรอบหลายปี ดังนั้นเราจึงเห็นได้ว่า พอมีข่าวสงครามอิหร่านทำท่าจะสงบ ราคาน้ำมันดิบจึงดิ่งลงอย่างรุนแรง
แต่… วิกฤตรอบนี้เป็นวิกฤตของ “น้ำมันสำเร็จรูป” โดยเฉพาะน้ำมันดีเซล
ที่ผ่านมา พลังงานจากเชื้อเพลิงฟอสซิล (เช่น น้ำมัน ก๊าซ ถ่านหิน) ถูกมองว่าเป็นพลังงานสกปรก โลกกำลังหันไปสู่พลังงานสะอาด การลงทุนสร้างโรงกลั่นใหม่ในอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงฟอสซิลจึงชะงักงัน ซ้ำร้ายด้วยภัยสงครามทั้งในยูเครนและตะวันออกกลาง เป้าหมายการโจมตีทิ้งระเบิดจากทุกฝ่ายก็คือ “โรงกลั่นน้ำมันและถังกักเก็บน้ำมัน”
(รายงานของ J.P. Morgan ระบุว่ามีการโจมตีโรงกลั่นในตะวันออกกลางกว่า ๓๐ ครั้ง และโรงกลั่นยักษ์ใหญ่ ๙ ใน ๑๐ แห่งของรัสเซียถูกโดรนถล่มจนกำลังการกลั่นของรัสเซียหายไปถึง ๔๐%) ส่งผลให้ความสามารถในการกลั่นน้ำมันดิบให้เปลี่ยนเป็นน้ำมันสำเร็จรูปของโลกลดลงไปถึงประมาณ ๙%-๑๐% จากกำลังการผลิตปกติแล้ว
หลายคนคงยังไม่รู้ว่า ปัจจุบันโลกผลิตน้ำมันดีเซลออกมาได้ “น้อยกว่า” ความต้องการใช้ดีเซลในแต่ละวัน (J.P. Morgan ประเมินว่าน้ำมันสำเร็จรูปทั่วโลกขาดดุลอยู่กว่า ๑.๒-๑.๓ ล้านบาร์เรลต่อวัน)
การที่ระบบยังดำรงอยู่ได้และยังไม่เกิดภาวะขาดแคลนหน้าปั๊ม ก็เพราะมีการดึงน้ำมันสำรองที่เคยกลั่นและกักเก็บไว้ในถังเก็บออกมาใช้ และปริมาณสำรองดังกล่าวก็กำลังหดเล็กลงไปทุกวัน
จากการประเมินไทม์ไลน์ของผมเอง (ซึ่งสอดคล้องกับบทวิเคราะห์ของ J.P. Morgan) น้ำมันสำรองของโลกที่ถูกดึงออกมาใช้จะลดลงไปจนแตะระดับพื้นขั้นต่ำและระดับสำรองทางยุทธศาสตร์ของแต่ละประเทศ ภายในเวลาประมาณ ๓ เดือน (ซึ่งปกติสำรองทางยุทธศาสตร์จะถูกกฎหมายควบคุมไว้ ไม่ให้นำออกมาใช้ ยกเว้นกรณีฉุกเฉินจำเป็นจริงๆ)
ที่สำคัญ การโจมตีรอบนี้พุ่งเป้าไปที่หน่วยกลั่นซับซ้อน (Hydrocrackers) ซึ่งโรงกลั่นที่เสียหายจากภัยสงครามต้องใช้เวลาในการซ่อมแซมอย่างน้อย ๑-๒ ปี กว่าจะกลับมาใช้ได้ (และหากยังมีสงคราม เขาก็อาจจะยังไม่ซ่อมมัน เพราะซ่อมเสร็จก็อาจโดนระเบิดลงอีก) ดังนั้น วิกฤตการขาดแคลนกำลังการกลั่นน้ำมันของโลก จะยังอยู่กับพวกเราไปอีกอย่างน้อย ๑ ปี หรือลากยาวไปถึงปี ๒๐๒๗
สื่อส่วนใหญ่และนักวิเคราะห์ส่วนใหญ่ เวลารายงานราคาน้ำมันในตลาดโลก ก็ยังรายงานแค่ “ราคาน้ำมันดิบ” เป็นหลัก แล้วก็พูดเป็นนัยว่า ราคาน้ำมันตลาดโลกลงแล้ว ราคาหน้าปั๊มประเทศไทยทำไมยังไม่ลง? เขาพูดแบบนั้นก็เพราะพวกเขายังไม่เข้าใจ และก็ทำให้ประชาชนไม่เข้าใจและสับสนตามไปด้วย
โลกกำลังขาดแคลน “กำลังการกลั่นน้ำมันดิบ” ของที่ขาดตลาด ราคามันก็สูง เพราะทุกประเทศแย่งกันซื้อ ประเทศร่ำรวยพร้อมจ่ายทุกราคาและพร้อมเสนอราคาตัดหน้าผู้ซื้อรายอื่นที่อาจเกี่ยงราคา
โลกกำลังเจอสภาวะที่น้ำมันดิบมีมากเหลือเฟือ แต่ไม่สามารถกลั่นออกมาได้พอกับความต้องการใช้ (J.P. Morgan ชี้ว่าปีหน้าจะมีน้ำมันดิบล้นตลาดถึง ๔.๖ ล้านบาร์เรล/วัน แต่น้ำมันสำเร็จรูปกลับขาดแคลนกว่า ๑.๒ ล้านบาร์เรล/วัน) ผลลัพธ์คือ ราคาน้ำมันดิบจะถูก แต่ราคาน้ำมันสำเร็จรูป (โดยเฉพาะดีเซล) จะแพง
ดังนั้น การที่โรงกลั่นทั้งหลายจะมีกำไรมากมายในปีนี้ มันจึงเป็นเรื่องปกติในกลไกตลาด เขาไม่ได้กำลังเอาเปรียบคนไทย ตรงกันข้าม การที่ภาครัฐเข้าไปควบคุมกำหนดค่าการกลั่นเขา นั่นต่างหากที่เขาถูกเอาเปรียบอยู่ ในภาวะที่หลายสิบปีอาจมีได้หนหนึ่งที่เขาจะสามารถทำกำไรสะสมเงินทอง กลับถูกกล่าวหาว่าเป็นองค์กรที่เอารัดเอาเปรียบ ค้ากำไรเกินควร รัฐไม่มีเครื่องมืออื่นในการกดราคาน้ำมัน ก็อาศัยอำนาจกำหนดรายรับของเขา ทั้งที่ในวันที่เขาขาดทุนจากความต้องการใช้น้ำมันลดลง เช่น ช่วงโควิดที่ประเทศต่างๆ ล็อกดาวน์ไม่มีการเดินทาง ก็ไม่เห็นภาครัฐจะไปช่วยเหลือเขา
รัฐบาลทำถูกแล้วที่ผลักดันน้ำมัน B20 เพราะเมื่อดีเซลของโลกขาดแคลน การเพิ่มไบโอดีเซลเข้าไปผสมในดีเซลก็คือการช่วยเพิ่ม Supply ในประเทศทางหนึ่ง และเป็นการประหยัดเงินตราสกุลต่างประเทศไม่ให้รั่วไหลออกไปอีกทางหนึ่ง
แต่รัฐบาลก็สมควรโดนตำหนิ ที่ไม่สื่อสารความจริงให้ไปถึงประชาชน ปล่อยให้ประชาชนถูกจูงจมูกด้วยข้อมูลผิดๆ
หากผมเป็นรัฐ ผมจะทำแบบนายกฯ สิงคโปร์ ที่ออกมาพูดกับประชาชนตรงๆ ว่า
ประเทศของเขา และโลกทั้งโลก กำลังจะเข้าสู่ยุคแห่งความยากลำบาก ซึ่งจะไม่สามารถฝ่าฟันได้ในระยะเวลาสั้นๆ แต่เป็นช่วงเวลาหลายปีที่จะฝ่าฟันออกไปได้ ผมจะเล่าเรื่องวิกฤตน้ำมันดีเซล เรื่องกองทุนน้ำมันที่ตอนนี้อุ้มต่อไปไม่ไหวแล้ว ผมจะบอกเรื่องหนี้ภาครัฐ ที่ชิดเพดานกู้มาใช้ได้ยากขึ้นแล้ว ผมจะเล่าเรื่องโลกภายนอกว่าโลกนอกจากประเทศไทยก็ไม่ได้ดีไปกว่ากัน ผมจะบอกว่าประชาชนต้องช่วยเหลือตัวเองให้มาก และจะบอกเขาว่าวิกฤตที่จะมา รัฐบาลจะพยายามทำตัวไม่เป็นภาระของประชาชน
————————–
ครับ…ทุกฝ่ายต้องยอมรับความจริงให้ได้
และเราจะแก้ปัญหาแบบที่นายกฯ เกรียงศักดิ์ เคยใช้นโยบายจำกัดเวลาใช้ไฟฟ้า ประชาชนก็ตอบรับด้วยการดับไฟคุยกับแฟน เชื่อว่าหลังปฏิวัติในอิหร่านจบ น้ำมันก็จะกลับมาถูกเหมือนเดิม เพราะน้ำมันยังมีเหลือเฟือไม่ได้อีกแล้ว
ลดราคาน้ำมันลิตรละ ๑๐ บาท ดูเป็นเรื่องเพ้อเจ้อ และไม่รับผิดชอบต่อส่วนรวม
วันนี้ต่างออกไปแล้ว พลังงานฟอสซิลอยู่ในขั้นวิกฤต
ประเทศไหนเปลี่ยนผ่านพลังงานได้ก่อน ประเทศนั้นได้เปรียบครับ.
