ผักกาดหอม
พยายามค้นหาว่า มีนักวิชาการ นักการเมือง นักเคลื่อนไหว คนใด ที่สามารถอธิบายเรื่องการลดราคาน้ำมันดีเซล ซึ่งหลังๆ มานี้บอกว่าลดทุกชนิด ลิตรละ ๑๐ บาททันที ว่าจะใช้วิธีไหน ข้อดี ข้อเสีย เป็นอย่างไร
แต่ไม่พบครับ
ที่พบเยอะมีแต่การ “พูดความจริง” ชี้ให้เห็นว่า ตัวเลข ๑๐ บาท จะก่อปัญหาอื่นๆ ตามมาเพียบ
ไปดูโพสต์ของ “ณัฏฐ์ มงคลนาวิน” นักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม กันครับ
———————
…ทำไมต้องเขียนโพสต์นี้? หลังจากโพสต์เรื่อง “ลดดีเซล ๑๐ บาท… ทำไมไม่รีดจากโรงกลั่น?” เผยแพร่ออกไป มีพี่น้องประชาชนเข้ามาคอมเมนต์ตั้งคำถามและส่งข้อมูลกราฟิกเข้ามาแลกเปลี่ยนกันเยอะมากครับ ทั้งเรื่อง “ทำไมมาเลเซียขายถูกกว่า?”, “ทำไมกำไรบริษัทน้ำมันพุ่ง ๓๐๐%?”, “ค่าการกลั่น ๑๗.๕๐ บาท ช่วงวิกฤตอิหร่าน” รวมถึงคำถามคลาสสิกที่แชร์ต่อกันในโซเชียลอย่าง “ไทยส่งออกน้ำมันให้เพื่อนบ้านถูกกว่าขายคนไทย” หรือ “ทำไมไม่ยกเลิกสูตรอิงราคาสิงคโปร์”
ในฐานะนักวิเคราะห์ข้อมูล ผมถือว่าทุกคำถามและความสงสัยคือ “เสียงสะท้อนของสังคม” ที่ควรค่าแก่การหยิบมากางตัวเลขตอบกันให้ครบทั้ง ๘ ประเด็น แบบไม่เข้าข้างใคร เพื่อให้ทุกคนมีข้อมูลครบทั้ง ๒ ด้านเอาไว้คุยกันต่อได้อย่างเข้าใจครับ
๑.ทำไมไทยต้องอิงราคาตลาดโลก และทำไม “มาเลเซีย (Petronas)” ถึงขายถูกได้?
ความจริงของไทย: บ้านเราขุดน้ำมันดิบได้เองแค่ ๑๐-๑๕% ของความต้องการใช้ อีก ๘๕-๙๐% ต้องซื้อจากต่างประเทศ เปรียบเหมือน “เราปลูกข้าวเองไม่พอกิน ต้องซื้อข้าวจากตลาดมาเพิ่ม” ถ้าเราตั้งราคาขายในบ้านถูกกว่าราคาที่ไปซื้อเขามา ก็จะไม่มีใครกล้าสั่งน้ำมันเข้ามาขาย เพราะสั่งมาแพงแต่บังคับขายถูก สุดท้ายปั๊มจะไม่มีน้ำมันให้เติมครับ
ความจริงของมาเลเซีย: Petronas อิงราคาตลาดโลก ๑๐๐% เหมือนกันครับ แต่ต่างกันตรงที่มาเลเซียมีบ่อน้ำมันเยอะมาก (เป็นประเทศผู้ส่งออกน้ำมันสุทธิ) รัฐบาลมาเลเซียเลยเอา “กำไรจากการขายน้ำมันราคาตลาดโลกให้ต่างชาติ” มาอุดหนุนให้คนในบ้านใช้ถูกๆ
อัปเดตล่าสุดที่หลายคนไม่รู้: แม้แต่มาเลเซียเอง ช่วงหลังก็แบกภาระเงินอุดหนุนปีละหลายแสนล้านบาทไม่ไหว จนรัฐบาลมาเลเซียต้องประกาศ “ยกเลิกการอุดหนุนดีเซลแบบเหวี่ยงแห” และปล่อยราคาดีเซลในมาเลเซียตะวันตกขึ้นตามตลาดโลกไปแล้ว (ปรับขึ้นรวดเดียวกว่า ๕๐%) เพื่อป้องกันประเทศล้มละลายทางการคลัง
๒.ข่าวบอก “บริษัทน้ำมันกำไรพุ่ง ๓๐๐%” ทำไมไม่เอามาลดราคาหน้าปั๊ม?
ทำไมตัวเลขถึงพุ่ง ๓๐๐%: ตัวเลขกำไรโต ๒๐๐-๓๐๐% ในพาดหัวข่าว เกิดจากการ “เทียบกับปีก่อนหน้าที่บริษัทขาดทุนหนัก” (เช่น ปีก่อนกำไรเหลือ ๑๐ บาท ปีนี้ตลาดโลกฟื้นตัวกลับมากำไร ๓๐ บาท พาดหัวข่าวก็จะเขียนว่ากำไรพุ่ง ๓๐๐%)
กำไรก้อนใหญ่ไม่ได้มาจากหน้าปั๊ม: กำไรหลักแสนล้านของเครือ ปตท. มาจากธุรกิจขุดเจาะก๊าซในต่างประเทศ โรงงานพลาสติก-ปิโตรเคมี และร้านกาแฟในปั๊มเป็นหลัก ส่วนกำไรจากการ “ขายน้ำมันหน้าปั๊ม” จริงๆ หลังหักค่าไฟ ค่าพนักงาน และค่าขนส่งแล้ว เหลือเฉลี่ยไม่ถึง ๑ บาทต่อลิตร (บางช่วงเหลือแค่ ๕๐-๘๐ สตางค์) ต่อให้ปั๊มยกกำไรทั้งหมดให้ฟรีๆ ก็ลดราคาได้ไม่ถึง ๑ บาทครับ
๓.กราฟ “ค่าการกลั่น ๑๗.๕๐ บาท” ช่วงสงครามอิหร่าน (เม.ย. ๖๙) คือความจริงหรือฉวยโอกาส?
ยอมรับความจริงก่อน: ตัวเลขค่าการกลั่นที่พุ่งไป ๑๗.๕๐ บาท/ลิตร ในสัปดาห์แรกของเดือน เม.ย. ๖๙ (จากปกติ ๒ บาทกว่า) เป็นตัวเลขจริงครับ เกิดจากภาวะช็อกของตลาดกลางสิงคโปร์ (MOPS) ที่ทั่วโลกแย่งซื้อน้ำมันสำเร็จรูปเพราะกลัวสงครามปิดเส้นทางเดินเรือ (ซึ่งต่อมารัฐบาลก็ขอความร่วมมือและมีมติ กบง. ให้โรงกลั่นช่วยลดราคาลงมา ๒ บาท/ลิตร จนถึงปัจจุบัน)
กลไกกำไร-ขาดทุนจากสต๊อก (Stock Gain/Loss): ช่วงที่น้ำมันโลกพุ่งแรง โรงกลั่นจะได้ “กำไรทางบัญชีจากสต๊อกเก่า” ที่ซื้อมาถูกแต่ขายได้แพงขึ้น ทำให้งบไตรมาสพุ่งสูง แต่ในทางกลับกัน ช่วงที่ราคาน้ำมันโลกร่วงแรง โรงกลั่นก็ต้องแบกรับ “ขาดทุนจากสต๊อกน้ำมัน (Stock Loss)” ระดับหมื่นล้านบาทเช่นกัน เพราะซื้อน้ำมันดิบมาแพงแต่ต้องขายออกในราคาถูกตามตลาดโลก
สถานการณ์วันนี้ (พ.ย. ๖๙): ปัจจุบันค่าการกลั่นไม่ได้อยู่ที่ ๑๗.๕๐ บาทแล้ว แต่ปรับลดลงมาตามกลไกตลาดและหักส่วนลด กบง. ๒ บาท/ลิตร เมื่อหักต้นทุนดำเนินการในโรงกลั่นออกแล้ว กำไรสุทธิเหลือเพียง ๒-๔ บาท/ลิตร จึงไม่มีส่วนต่าง ๑๐ บาทให้รีดออกมาลดราคาได้ในวันนี้ครับ
๔.เงินกำไร ปตท. ส่วนของภาครัฐ ปีละกี่หมื่นล้าน และหายไปไหน?
ผู้ถือหุ้นใหญ่ของ ปตท. คือ กระทรวงการคลัง (ถือหุ้น ๕๑.๑๑%) และกองทุนวายุภักษ์ (อีกกว่า ๑๒%) ไม่ใช่กระทรวงพลังงานครับ
ในแต่ละปี กระทรวงการคลังจะได้รับ “เงินปันผล” เข้าคลังแผ่นดินประมาณ ๒๕,๐๐๐-๓๕,๐๐๐ ล้านบาทต่อปี (ยังไม่รวมภาษีเงินได้นิติบุคคลอีกหลายหมื่นล้าน) ซึ่งเงินก้อนนี้จะถูกส่งเข้า “งบประมาณแผ่นดิน” เพื่อนำไปสร้างถนน โรงพยาบาล จ่ายเบี้ยยังชีพ และบัตรสวัสดิการให้ประชาชนครับ
๕.ข่าวลือ: “ไทยส่งออกน้ำมันไปขายเพื่อนบ้าน (ลาว-กัมพูชา) ถูกกว่าขายคนไทย!”
ความจริงที่ถูกตัดตอน: ตัวเลขที่แชร์กันว่าไทยส่งออกน้ำมันไปเพื่อนบ้านลิตรละ ๒๐-๓๐ บาท คือ “ราคาหน้าโรงกลั่นเพียวๆ (Ex-Refinery)” ที่ยังไม่ได้บวกภาษีสรรพสามิต ภาษีท้องถิ่น และเงินกองทุนน้ำมันฯ ของประเทศปลายทาง (ตามหลักสากล สินค้าส่งออกจะไม่เก็บภาษีในประเทศต้นทาง เพราะประเทศปลายทางจะไปเก็บภาษีของเขาเอง)
ราคาหน้าปั๊มจริงในเพื่อนบ้านแพงกว่าไทยมาก: ข้อมูลจากสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ระบุชัดเจนว่า ราคาดีเซลขายปลีกในอาเซียน (คิดเป็นเงินบาท) ลาวอยู่ที่ราว ๖๔-๗๐ บาท/ลิตร, กัมพูชา ๕๗-๖๑ บาท/ลิตร, เมียนมา ๖๘-๘๔ บาท/ลิตร และสิงคโปร์ทะลุ ๑๐๐ บาท/ลิตร ในขณะที่ไทยอยู่แถว ๔๑.๗๙ บาท/ลิตร ถือว่าถูกเป็นอันดับต้นๆ ของอาเซียนครับ
๖.ข่าวลือ: “ไทยขุดน้ำมันดิบได้เองในอ่าวไทย ทำไมไม่เอามากลั่นขายถูกๆ ให้คนไทย?”
ปริมาณไม่พอใช้: ไทยขุดน้ำมันดิบได้เองราว ๑๐๐,๐๐๐-๑๓๐,๐๐๐ บาร์เรล/วัน แต่คนไทยใช้น้ำมันสูงถึง ๙๐๐,๐๐๐-๑,๐๐๐,๐๐๐ บาร์เรล/วัน (เราผลิตได้เองแค่ราว ๑๐-๑๕% เท่านั้น)
เหตุผลทางวิศวกรรมโรงกลั่น: น้ำมันดิบที่ขุดได้ในไทย (เช่น แหล่งสิริกิติ์ หรือในอ่าวไทย) ส่วนใหญ่เป็นน้ำมันดิบชนิดเบา (Light Crude) และมีค่าความหนืดเฉพาะตัว ซึ่งโรงกลั่นขนาดใหญ่ในไทยถูกออกแบบมาเพื่อกลั่นน้ำมันดิบชนิดกลาง-หนักจากตะวันออกกลางเป็นหลัก หากฝืนเอาน้ำมันดิบไทยมากลั่นทั้งหมด จะได้สัดส่วน “ดีเซล” น้อยมาก แต่จะได้สารตั้งต้นพลาสติกล้นตลาด ไทยจึงจำเป็นต้องส่งออกน้ำมันดิบส่วนที่ไม่ตรงสเปกไปขายให้โรงกลั่นต่างประเทศที่รองรับได้ แล้วนำเงินมาซื้อน้ำมันดิบตะวันออกกลางที่กลั่นเป็นดีเซลได้เยอะกว่าเข้ามาแทนครับ
๗.ข่าวลือ: “แค่ยกเลิกสูตรอิงราคาสิงคโปร์ (MOPS) ราคาน้ำมันไทยจะลดลงทันที ๕-๑๐ บาท!”
MOPS ไม่ใช่ค่าขนส่ง: ตลาดกลางสิงคโปร์ (MOPS) ไม่ใช่ค่าเรือขนส่งน้ำมันจากสิงคโปร์มาไทย แต่เป็น “ราคากลางอ้างอิงของภูมิภาคเอเชีย” (เหมือนราคาทองคำโลกที่อ้างอิงตลาดลอนดอน)
ตัวเลขจริงในโครงสร้างราคา: ในสูตรราคาหน้าโรงกลั่นของไทย ค่าปรับปรุงคุณภาพและค่าขนส่งส่วนต่าง (Quality & Freight Differential) จริงๆ มีสัดส่วนเพียง ประมาณ ๐.๕๐-๑.๐๐ บาท/ลิตร เท่านั้น ไม่ใช่ ๕-๑๐ บาทอย่างที่เข้าใจกัน ดังนั้นต่อให้ตัดตัวเลขนี้ออกทั้งหมด ราคาน้ำมันก็ไม่ได้ลดลงทีละ ๑๐ บาทครับ
๘.ข่าวลือ: “ยกเลิกภาษีสรรพสามิตน้ำมันทั้งหมดก็ลดได้เกือบ ๑๐ บาทแล้ว!”
ปัจจุบันภาษีสรรพสามิตดีเซล B7 อยู่ที่ ๖.๙๒ บาท/ลิตร สร้างรายได้เข้ารัฐปีละกว่า ๑๐๐,๐๐๐-๑๕๐,๐๐๐ ล้านบาท
กลไกทางเศรษฐศาสตร์: ทั่วโลกใช้ภาษีน้ำมันเป็นเครื่องมือดึงเงินจาก “ผู้ที่ใช้น้ำมันเยอะ” (เช่น รถหรู รถยนต์ส่วนตัว หรือโรงงานขนาดใหญ่) มาสร้างถนน สร้างขนส่งมวลชน และอุดหนุนสวัสดิการให้คนทั้งประเทศ หากยกเลิกภาษีน้ำมันทั้งหมด รัฐบาลจะต้องไปขึ้น “ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)” จาก ๗% เป็น ๘-๑๐% แทน ซึ่งจะทำให้คนจนและคนไม่ได้ขับรถต้องแบกรับภาระค่าอาหารและของใช้แพงขึ้นแทนครับ
แหล่งข้อมูลอ้างอิงและหลักฐานที่ตรวจสอบได้ (References & Fact-Check Sources): เพื่อให้ทุกท่านสามารถนำข้อมูลไปตรวจสอบซ้ำด้วยตัวเองได้อย่างโปร่งใส ตัวเลขทั้งหมดในบทความนี้อ้างอิงจากหน่วยงานหลัก ดังนี้ครับ:
โครงสร้างราคาน้ำมันดีเซล ภาษีสรรพสามิต และเปรียบเทียบราคาขายปลีกอาเซียน: สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) กระทรวงพลังงาน (eppo.go.th)
ฐานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (ยอดติดลบสะสม และยอดค้างจ่ายผู้ค้าน้ำมัน): สำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (สกนช.) (offo.or.th)
ปริมาณการผลิต-นำเข้าน้ำมันดิบ และการส่งออกน้ำมันสำเร็จรูป: กรมธุรกิจพลังงาน (doeb.go.th) และกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ (dmf.go.th)
สัดส่วนผู้ถือหุ้น งบการเงิน กำไรสุทธิ และเงินปันผลเข้าคลังของกลุ่ม ปตท./OR: ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (set.or.th) และรายงานประจำปี บมจ.ปตท.
แนวโน้มราคาน้ำมันดิบโลก (Brent) และผลกระทบต่อราคาปุ๋ย-อาหารโลก: รายงาน Commodity Markets Outlook โดยธนาคารโลก (World Bank)
การยกเลิกอุดหนุนราคาดีเซลและปรับโครงสร้างพลังงานของมาเลเซีย: แถลงการณ์กระทรวงการคลังมาเลเซีย (Ministry of Finance Malaysia-BUDI MADANI Program)
บทสรุปส่งท้าย: วางอคติลง แล้วมองที่ “ความจริง” เพื่อหาทางออกร่วมกัน ในยุคที่ข้อมูลข่าวสารไหลเร็วกว่าความคิด เป็นเรื่องง่ายมากที่เราจะหยิบตัวเลขเพียงเสี้ยวเดียวมาตัดสิน หรือยึดติดกับความเชื่อเดิมๆ เพราะไม่อยากยอมรับว่าสิ่งที่เราเคยเข้าใจอาจคลาดเคลื่อน
แต่ในฐานะนักวิเคราะห์ข้อมูล ผมเชื่อเสมอว่า “ความจริงไม่ได้อยู่ข้างรัฐบาล และไม่ได้อยู่ข้างกลุ่มทุน แต่มันอยู่ข้างตัวเลขและหลักฐานที่พิสูจน์ได้” หากเราลองวางอีโก้และอคติทางการเมืองลงชั่วคราว แล้วหันมามองโครงสร้างทั้งหมดด้วยใจที่เป็นกลาง เราจะเห็นชัดว่าปัญหาพลังงานไทยไม่ได้แก้ได้ด้วยการตะโกนตัวเลข ๑๐ บาทใส่กัน แต่แก้ได้ด้วยการ “ปฏิรูปสูตรโครงสร้างราคาให้โปร่งใส เก็บภาษีลาภลอย (Windfall Tax) ในช่วงวิกฤต และช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางให้ตรงจุด”
เพราะเมื่อสังคมคุยกันด้วย “ข้อเท็จจริง” มากกว่า “อารมณ์” เราจะไม่ตกเป็นเครื่องมือของใคร และจะช่วยกันผลักดันทางออกที่ยั่งยืนให้ประเทศได้จริงๆ ครับ
ชวนทุกคนร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง: ในบรรดาความเข้าใจผิดทั้ง ๘ ข้อนี้ ข้อไหนที่คุณเพิ่งรู้ความจริงวันนี้ หรือคิดว่าควรต้องรีบแก้ไขเชิงโครงสร้างมากที่สุดครับ? คอมเมนต์แลกเปลี่ยนกันได้อย่างสุภาพบนพื้นฐานของข้อมูลด้านล่างนี้เลย และหากเห็นว่ามีประโยชน์ ฝากกด แชร์ เพื่อส่งต่อข้อเท็จจริงแบบรอบด้านให้คนใกล้ตัวด้วยนะครับ…
———————-
นี่คือข้อมูลจากนักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม ถ้ายังไม่เชื่ออีกก็ไม่รู้จะทำอย่างไรแล้ว
นอกจากเชิญมโนกันตามสะดวก.
