นับเป็นรูปธรรมความสำเร็จของกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ที่หนุนเสริมสิทธิในการเข้าถึงบริการของคนพิการอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม ภายใต้ พระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2556 ซึ่งกำหนดให้คนพิการมีสิทธิได้รับสิ่งอำนวยความสะดวกอันเป็นสาธารณะ ตลอดจนสวัสดิการและความช่วยเหลืออื่นจากรัฐ เพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพ และพัฒนาตนเองได้เต็มศักยภาพ ให้มีขีดความสามารถที่พร้อมในการปรับตัวอยู่ในสังคมอย่างมีคุณค่า และมีความสุข
โดยสาระสำคัญใน ม.20/3 , 20/4 ของกฎหมายฉบับดังกล่าว กำหนดให้จัดตั้งศูนย์บริการคนพิการ และให้อำนาจสำรวจ ติดตามสภาพปัญหาคนพิการ ตลอดจนจัดทำข้อมูลการให้บริการในเขตพื้นที่รับผิดชอบ ฯลฯครอบคลุมจำนวนคนพิการในประเทศไทย 2,280,409 คน คิดเป็นร้อยละ 3.45 ของประชากรทั้งประเทศ (ข้อมูล ณ เดือนกรกฎาคม 2568)
ปัจจุบันมีศูนย์บริการคนพิการระดับจังหวัด 94 ศูนย์ ศูนย์บริการคนพิการทั่วไปอีก 2,484 ศูนย์ โดยหนึ่งในศูนย์ที่โดดเด่นและทันสมัยที่สุดคือ ศูนย์บริการคนพิการกรุงเทพมหานคร Disability Services Center (DSC) เป็นอาคารตกแต่งด้วยสีชมพู-ขาวสดใส ตั้งอยู่ติดกับอาคารกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ ริมถนนราชเทวี เดินทางสะดวกและขึ้นชื่อเรื่องการจัดคิวบริการอย่างรวดเร็ว แม้จะต้องรองรับผู้ขอรับบริการทั้งคนพิการและผู้ดูแล เฉลี่ยวันละไม่ต่ำกว่า 30-50 เคส ครอบคลุมบริการออกบัตร ต่ออายุบัตร บัตรชำรุด เพิ่ม/เปลี่ยนผู้ดูแลคนพิการ และยกเลิกบัตรคนพิการ การกู้ยืมเงิน การจ้างงาน/ฝึกอาชีพ รวมทั้งบริการที่เกี่ยวข้องกับเงินสงเคราะห์ปรับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยฯ ผู้ช่วยคนพิการ และบริการทางสังคม
นายณพล มาถนอม นักสังคมสงเคราะห์ประจำศูนย์บริการกรุงเทพมหานคร อธิบายถึงการเตรียมความพร้อมสำหรับการมาใช้บริการที่ศูนย์ฯ โดยแลกเปลี่ยนประสบการณ์ทั้งในฐานะเจ้าหน้าที่และผู้มีความพิการทางร่างกายให้ฟังไว้อย่างน่าสนใจว่า สังคมควรต้องเริ่มจากการร่วมกันสร้างทัศนคติที่ดี โดยเฉพาะคนพิการและผู้ดูแลคนพิการต้องเข้าใจก่อนว่าการเข้าสู่ระบบสำหรับคนพิการนั้น ไม่ต่างจากการเข้าระบบของพลเมืองทั่วไป โดยยกตัวอย่างบริการที่ถือเป็นการติดกระดุมเม็ดแรก นั่นคือ การทำบัตรประจำตัวคนพิการ
“…‘บัตรประจำตัวคนพิการ’ บ่งบอกถึงตัวตนและโอกาสที่จะได้รับสิทธิขั้นพื้นฐานในฐานะพลเมืองไทย แบบเดียวกับที่คนไทยทุกคนต้องทำบัตรประจำตัวประชาชน หากเราไม่มีก็จะสูญเสียโอกาสและสวัสดิการที่รัฐจัดสรรให้ ต่อเนื่องถึงความเสี่ยงในการถูกเอาเปรียบทางสังคมอื่นๆที่จะตามมา…”นายณพลกล่าว
ทั้งนี้ คนพิการต้องได้รับการตรวจประเมินสภาพความพิการจากแพทย์ที่โรงพยาบาล เพื่อออกเอกสารรับรองคนพิการก่อน กรณีคนพิการไม่สามารถเดินทางมาด้วยตัวเอง สามารถมอบอำนาจให้ผู้ดูแลดำเนินการแทนได้
สำหรับเอกสารที่ใช้ทำบัตรคนพิการครั้งแรก สิ่งที่คนพิการที่ต้องเตรียม ได้แก่..
• สำเนาบัตรประจำตัวประชาชน (รับรองสำเนาหรือพิมพ์ลายนิ้วมือ)
• สำเนาทะเบียนบ้าน (รับรองสำเนาหรือพิมพ์ลายนิ้วมือ)
• เอกสารรับรองความพิการจากโรงพยาบาลรัฐบาล (ฉบับจริง) หรือโรงพยาบาลเอกชนที่ประกาศ
• รูปถ่ายสี 1 นิ้ว 2 รูปไม่เกิน 6 ปี
• สำเนาใบเปลี่ยนชื่อ-เปลี่ยนนามสกุล (กรณีเปลี่ยนชื่อ-สกุล)
• หนังสือมอบอำนาจกรอกข้อมูลและลงนามอย่างครบถ้วน
ส่วนสิ่งผู้ดูแลที่ต้องเตรียม (กรณีทะเบียนบ้านเดียวกัน)
• สำเนาบัตรประจำตัวประชาชน (รับรองสำเนา)
• สำเนาทะเบียนบ้าน (รับรองสำเนา)
• สำเนาใบเปลี่ยนชื่อ-เปลี่ยนนามสกุล (กรณีเปลี่ยนชื่อ-สกุล)
(กรณีอยู่คนละทะเบียนบ้าน ให้เพิ่มหนังสือรับรองการเป็นผู้ดูแลคนพิการ (คนรับรองต้องอาศัยอยู่ชุมชนหรือเขตเดียวกันกับคนพิการจริง สำเนาบัตรประจำตำแหน่ง บัตรข้าราชการพร้อมรับรองสำเนา โดยข้าราชการบำเหน็จบำนาญไม่สามารถรับรองได้)
โดยเมื่อคนพิการหรือผู้ดูแลมาถึงที่ศูนย์ฯ ก็สามารถมากดบัตรคิว แล้วรอเข้าพบเจ้าหน้าที่เพื่อยื่นคำร้อง จะมีการตรวจเอกสาร สอบถามก่อนที่จะนำข้อมูลเข้าสู่ระบบอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อส่งข้อมูลไปให้นักสังคมสงเคราะห์ หรือผู้มีอำนาจออกบัตรอนุมัติ เมื่อระบบแสดงผลยืนยันมายังศูนย์ฯ ก็สามารถปริ้นท์บัตรซึ่งจะมีลักษณะคล้ายบัตรประชาชนออกมาได้เลย
หลังจากมีบัตรประจำตัวคนพิการ ก็สามารถทำเรื่องเปลี่ยนสิทธิ์บัตรทองคนพิการ (ท.74) และลงทะเบียนรับเบี้ยคนพิการ 800-1,000 บาทต่อเดือนได้ต่อไป
นับว่า..เร็ว จบ ครบในจุดเดียว เป็นหนึ่งกลไกที่สะท้อนชัดเจนว่า กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ มุ่งมั่นยกระดับบริการได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียม และทันสมัย ที่สำคัญอัดแน่นไปด้วยคุณภาพ เอื้อให้คนพิการปรับตัวอยู่ในสังคมอย่างมีคุณค่า และมีความสุข.
