ข้าวต้มมัด หรือ ข้าวต้มผัด เป็นชื่อขนมอย่างหนึ่ง ห่ออยู่ในใบตอง ๒ ห่อมัดติดกันและนึ่งหรือต้มให้สุก ห่อนั้นมีลักษณะยาวเรียกว่ากลีบ
ขนมที่ห่อไว้นั้นเป็นข้าวเหนียวหุ้มกล้วยน้ำว้าสุก มักมีถั่วดำต้มสุกโรยอยู่บนข้าวเหนียวด้วย.
ปัจจุบันอาจใช้เผือกกวนกับน้ำตาลใส่เป็นไส้แทนกล้วย ที่เรียกว่าข้าวต้มมัดนั้น เรียกตามลักษณะของขนมที่ห่อใบตองแล้วมัดด้วยตอก ๒ เปลาะ การมัด ๒ กลีบเข้าด้วยกันทำให้มัดได้แน่น เมื่อนำไปต้ม ห่อก็จะไม่ลุ่ยออก.
ขนมนี้เรียกว่า ข้าวต้มผัด ด้วย เพราะในการทำนั้น ใช้ข้าวเหนียวที่แช่น้ำไว้พออ่อนตัว ๕-๖ ชั่วโมง มาผัดกับกะทิที่ปรุงรสด้วยน้ำตาลทราย และเกลือเล็กน้อย แล้วจึงนำมาห่อด้วยใบตอง ใส่ไส้และถั่วดำตามที่ต้องการ. ขนมนี้จึงมี ๒ ชื่อ
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
