หลายคนคงมีความเชื่อว่า มะเร็งเต้านม เป็นโรคของผู้สูงอายุ ใช่ครับ แต่นั่นมันเป็นอดีตไปแล้ว ซึ่งเดิมทีพบเป็นในช่วงอายุ 65+/- กันมาก แล้วช่วงอายุที่พบมากได้ขยับลงมาเป็นช่วง 55+/- แล้ว ขณะนี้ช่วงอายุ 45+/- พบจำนวนผู้ป่วยมากขึ้นเรื่อย ๆ จนน่าตกใจ หลายเคสพบเป็นมะเร็งเต้านมตั้งแต่อายุ 20 คงต้องตั้งคำถามตัวใหญ่ ๆ ว่า ทำไม ทำไม ? บทความให้ความรู้โดย นพ.ปิยศักดิ์ ทหราวานิช (ว.24328) แพทย์เฉพาะทางด้านศัลยกรรมเต้านมและเสริมสร้างเนื้อเต้านม ศูนย์ศัลยกรรม โรงพยาบาลนวเวช จะตอบคำถามนี้ได้ทุกท่านต้องเข้าใจหลักการของการเกิดมะเร็ง (เต้านม) ก่อน
เนื้อเยื่อต่าง ๆ ตามร่างกายมีเซลล์เล็ก ๆ เป็นส่วนประกอบ เซลล์เหล่านี้มีวัฏจักรการแบ่งตัว มีอายุไขและตายอยู่ตลอดเวลา ทุก ๆ ครั้ง ของการแบ่งตัวก็จะได้เซลล์ที่หน้าตาเหมือนเดิม หน้าทีเหมือนเดิม และมีอายุไขเท่าเดิม เพื่อรักษาสมดุลของร่างกาย มะเร็งเกิดจากการแบ่งตัวของเซลล์ผิดพลาด ได้เซลล์ที่ผิดปกติ หน้าตาไม่เหมือนเดิม ไม่ทำหน้าที่ตามเดิมและไม่ยอมตาย และกลับแบ่งตัวได้เองแบบที่ควบคุมไม่ได้
แล้วอะไร? ทำให้เกิดการแบ่งตัวผิดปกติ
- อายุที่มากของคน ๆ นั้น เซลล์มีการแบ่งตัวมาอย่างยาวนาน เสมือนโรงงานที่ผลิตสินค้ามายาวนาน ย่อมเริ่มเสื่อมสภาพผลิตสินค้าหลุดคิวซีมากขึ้น ๆ มะเร็งจึงมักพบในผู้สูงอายุ แต่อย่างไรก็ดีความผิดพลาดในการแบ่งเซลล์ก็เกิดขึ้นได้ในคนอายุน้อย แม้โอกาสจะเกิดขึ้นได้น้อยกว่า
- มีปัจจัยมากระตุ้นการแบ่งตัวมากกว่าปกติอย่างต่อเนื่อง เสมือนโรงงานได้รับคำสั่งให้ผลิตเกินอัตราการผลิตอย่างต่อเนื่อง จนเกิดความผิดพลาดในการผลิต (แบ่งตัว) ในด้านเต้านมนั้น ตัวกระตุ้นที่สำคัญที่สุด คือฮอร์โมน เช่น ยาคุมกำเนิด ทั้งกินหรือฉีด, ยาเสริมหรือทดแทนภาวะขาดหรือพร่องฮอร์โมน รองลงมา คือกลุ่มอาหารเสริมหรือยาบำรุงสตรี หรือยาขับเลือดขับลมให้ประจำเดือนมาปกติ กลุ่มนี้ทานไปสักพักจะรู้สึกได้ว่าหน้าอกขยายหรือคัดตึง
- มีพันธุกรรมผิดปกติ หรือที่เรียกว่ายีน (Gene) มะเร็ง 20% ของมะเร็งเต้านม ในอายุน้อยเกิดจากสาเหตุนี้ ยีนที่ปกติมีส่วนสำคัญในทุกช่วงของวัฏจักรเซลล์ (Cell Cycle) หากคนนั้น ๆ มียีนผิดปกติ เซลล์จะมีการแบ่งตัวผิดพลาดได้ง่าย ๆ ตั้งแต่อายุน้อย ๆ เสมือนโรงงานผลิตสินค้าที่สร้างมาไม่สมบูรณ์แต่ต้น แม้จะขึ้นไลน์ผลิตไม่นานก็จะพบสินค้าที่หลุดคิวซีมากขึ้น ๆ เรื่อย ๆ ปัญหาเรื่องยีนนี้ไม่จำเป็นว่าจะต้องมีใครในครอบครัวเป็นมาก่อน เพราะคนที่มีนั้นอาจยังไม่ถึงจุดที่เซลล์แบ่งกลายเป็นมะเร็ง แต่ปัจจัยด้านพันธุกรรมผิดปกตินี้ ต้องคิดถึงเสมอเมื่อเจอมะเร็งเต้านมในคนอายุน้อย (<45) และแนะนำให้ตรวจหาความผิดปกติทุกราย
สิ่งสำคัญในคนอายุน้อย คือปกติเต้านมมีความหนาแน่นสูง การตรวจคลำพบความผิดปกติทำได้ยาก เมื่อคลำพบก็มักจะโตมาระดับนึงแล้ว ยิ่งหากชะล่าใจคิดว่าอายุน้อยไม่น่าใช่โรคอะไรที่รุนแรงก็จะปล่อยเวลาเนินนานจนก้อนใหญ่มาก ๆ ทำให้โรคลุกลามไปต่อมน้ำเหลือง การรักษาจะซับซ้อนและโอกาสรักษาหายขาดจะลดลง ด้วยมะเร็งเต้านมในคนอายุน้อยมักเป็นชนิดรุนแรง และลุกลามเร็ว (HER-2 positive, triple negative)
จึงอยากจะแนะนำว่าในหญิงอายุน้อย หากคลำพบความผิดปกติ ให้รีบพบแพทย์ อย่านิ่งนอนใจ
ผู้หญิงอายุน้อยควรระวังตัวอย่างไร?
- ตรวจคลำเต้านมตัวเองอย่างสม่ำเสมอทุกเดือน หากพบอาการผิดปกติ คลำได้ก้อน, เนื้อเต้านมแข็ง คัด กว่าที่เคยเป็น, บวมแดง, มีผื่น, ผิวหน้าอกหรือหัวนมบุ๋ม, น้ำออกจากหัวนม ให้รีบพบแพทย์
- ก่อนใช้ฮอร์โมน ไม่ว่าจะด้วยเหตุอะไร เช่น คุมกำเนิด รักษาสิว ควบคุมน้ำหนัก รักษา PCOS ทำบุตร ควรตรวจคัดกรองมะเร็งเต้านมก่อนเสมอ และติดตามอย่างใกล้ชิดระหว่างที่ใช้ฮอร์โมน
- หากมีปัญหาสุขภาพควรปรึกษาแพทย์ ให้รู้ว่าเป็นโรคอะไรหรือไม่ และรักษาอย่างไร ไม่ควรหาอาหารเสริม หรือยาบำรุงมาทานตามโฆษณาชวนเชื่อ หรือความเข้าใจของตัวเอง
มะเร็งเต้านมในคนอายุน้อยอาจน่ากลัว เพราะความรุนแรงและการลุกลามที่รวดเร็ว แต่สิ่งที่น่ากลัวกว่าคือ “ความชะล่าใจ” หากคุณเป็นหญิงอายุน้อย หมั่นสำรวจเต้านมตัวเองอย่างสม่ำเสมอ ปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มใช้ฮอร์โมนหรือยาบำรุงใด ๆ และเมื่อไหร่ที่คลำเจอก้อนหรือสิ่งผิดปกติ โปรดจำไว้ว่าการรีบมาพบแพทย์ศัลยกรรมเต้านม เพื่อตรวจเช็กอย่างทันท่วงที คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด เพราะการตรวจพบเร็วตั้งแต่ระยะแรกเริ่ม ไม่เพียงช่วยให้การรักษาง่ายและซับซ้อนน้อยลง แต่ยังหมายถึงการเพิ่มโอกาสในการรักษาหายขาดที่สูงได้มากขึ้น กรณีหากมีข้อสงสัยสามารถสอบถามรายละเอียดและขอรับคำปรึกษาได้ที่ ศูนย์ศัลยกรรม โรงพยาบาลนวเวช โทร.1507 Line: @navavej
